Do 20 stycznia 2027: oznakowanie CE maszyn dla osób ds. zgodności

Jeśli Twoja maszyna podlega przepisom maszynowym, oznakowanie CE wystawia producent lub jego upoważniony przedstawiciel. Procedura ma cztery etapy: ocena ryzyka, dokumentacja techniczna, deklaracja zgodności WE i naniesienie znaku CE na tabliczkę znamionową. Bez tego ciągu działań maszyna nie może trafić na rynek UE ani zostać oddana do użytku.

Krótko mówiąc:

• Maszyna podlegająca przepisom UE wymaga oceny ryzyka, dokumentacji technicznej, deklaracji zgodności i oznakowania CE na tabliczce znamionowej, aby legalnie trafić na rynek.
• W procesie oceny zgodności konieczne jest przestrzeganie norm zharmonizowanych, przeprowadzenie analizy ryzyka i zgromadzenie dowodów zgodności, które muszą być aktualne i dokładne.
• Deklaracja zgodności WE musi zawierać szczegółowe dane producenta, identyfikację maszyny, odniesienie do norm oraz podpis osoby odpowiedzialnej, a dokumentacja techniczna powinna być przechowywana co najmniej 10 lat.
• Niektóre maszyny, szczególnie te o podwyższonym ryzyku, wymagają udziału jednostek notyfikowanych w badaniach typu WE, co wiąże się z dodatkowymi kosztami i czasem.
• Nieprawidłowe lub brakujące oznakowanie CE naraża firmę na kary, wycofanie maszyn z obrotu oraz problemy prawne w razie wypadku, dlatego kluczowe jest właściwe i trwałe oznakowanie już na etapie produkcji.

Spis treści

• Kiedy maszyna wymaga oznakowania CE
• Ocena zgodności krok po kroku
• Deklaracja zgodności WE i dokumentacja techniczna: obowiązkowe elementy
• Jednostki notyfikowane: kiedy są niezbędne
• Znak CE na tabliczce znamionowej: praktyczne wymagania
• Modernizacje i ponowna ocena: kiedy wymagana jest nowa deklaracja CE
• Przejście z dyrektywy 2006/42/WE na rozporządzenie (UE) 2023/1230: kluczowe zmiany
• Co dostajesz po zakończeniu oceny zgodności i orientacyjne koszty
• Przepisy i normy powiązane z oznakowaniem CE maszyn
• Konsekwencje prawne braku lub nieprawidłowego oznakowania CE
• Praktyczne wskazówki dotyczące kontroli i audytów zgodności maszyn
• Najczęstsze błędy i problemy przy oznakowaniu CE maszyn
• Perspektywa Jm-tronik: jak możemy pomóc w praktyce
• Sprzęt, który ułatwia spełnienie wymogów CE w praktyce
• Źródła

Kiedy maszyna wymaga oznakowania CE

Maszyną w rozumieniu prawa UE jest zespół powiązanych ze sobą części lub elementów, z których przynajmniej jeden porusza się dzięki napędowi, połączonych w celu określonego zastosowania. Do tej kategorii dochodzą też maszyny nieukończone, wymienne wyposażenie i systemy zabezpieczające, jeśli są wprowadzane na rynek osobno.

CE jest wymagane praktycznie zawsze, gdy urządzenie napędzane mechanicznie trafia na rynek unijny jako nowy wyrób lub po istotnej modyfikacji. Wyjątki dotyczą głównie sprzętu objętego odrębnymi reżimami (np. niektóre pojazdy drogowe, broń, statki morskie) oraz maszyn budowanych wyłącznie na własny użytek badawczy, bez wprowadzania do obrotu.

Odpowiedzialność rozkłada się inaczej w zależności od roli w łańcuchu dostaw:

• Producent odpowiada za całą procedurę oceny zgodności, sporządza dokumentację techniczną i podpisuje deklarację zgodności WE.
• Upoważniony przedstawiciel może w imieniu producenta spoza UE prowadzić kontakty z organami nadzoru i przechowywać dokumentację.
• Importer musi zweryfikować, czy producent spoza UE faktycznie przeprowadził ocenę zgodności, zanim wprowadzi maszynę na rynek europejski.
• Dystrybutor ma obowiązek sprawdzić obecność znaku CE, instrukcji w odpowiednim języku i deklaracji zgodności, zanim udostępni maszynę dalej.

Firma integrująca gotowe komponenty w nową linię produkcyjną automatycznie staje się producentem tej linii i przejmuje pełną odpowiedzialność za jej oznakowanie CE, nawet jeśli poszczególne maszyny miały już swoje własne certyfikaty.

Ocena zgodności krok po kroku

Ocena zgodności to sekwencja działań, którą warto traktować jako projekt z konkretnym harmonogramem, a nie formalność do odhaczenia na koniec. Zgodnie z ustaloną praktyką branżową proces obejmuje analizę ryzyka, spełnienie wymogów zasadniczych, przygotowanie dokumentacji technicznej i wystawienie deklaracji zgodności.

1. Zidentyfikuj normy zharmonizowane właściwe dla typu maszyny. Norma PN-EN ISO 12100 dotyczy ogólnych zasad projektowania i oceny ryzyka, a dla robotów przemysłowych i stanowisk zrobotyzowanych kluczowa jest PN-EN ISO 10218, obejmująca wymagania bezpieczeństwa dla robotów i integracji robotów z otoczeniem.
2. Przeprowadź analizę ryzyka według metodyki EN ISO 12100: zidentyfikuj zagrożenia, oszacuj ryzyko, zaprojektuj środki ochronne (konstrukcyjne, techniczne, informacyjne).
3. Wdróż środki redukujące ryzyko i sprawdź, czy pozostałe ryzyko szczątkowe jest akceptowalne i opisane w instrukcji obsługi.
4. Wybierz właściwą procedurę oceny zgodności — dla większości maszyn wystarczy wewnętrzna kontrola produkcji, ale niektóre kategorie (np. prasy, maszyny do robót ziemnych z określonymi funkcjami, niektóre maszyny leśne) wymagają udziału jednostki notyfikowanej.
5. Zbierz dowody zgodności: wyniki testów, obliczenia, schematy elektryczne i pneumatyczne, listę zastosowanych norm.
6. Sporządź dokumentację techniczną i deklarację zgodności WE, a na końcu nanieś znak CE na tabliczkę znamionową.

Zbieranie dowodów warto zacząć równolegle z projektowaniem, a nie po zbudowaniu prototypu — przerabianie dokumentacji wstecz kosztuje więcej czasu niż jej prowadzenie na bieżąco.

Porada profesjonalisty: Załóż osobny folder projektowy na każdą maszynę już od fazy koncepcyjnej i wrzucaj tam każdy wynik testu, każdą wersję schematu i każdą notatkę z analizy ryzyka. Podczas kontroli liczy się to, czy potrafisz odtworzyć historię decyzji, a nie tylko pokazać gotowy dokument.

Deklaracja zgodności WE i dokumentacja techniczna: obowiązkowe elementy

Deklaracja zgodności WE to dokument prawny, w którym producent bierze pełną odpowiedzialność za zgodność maszyny z wymogami zasadniczymi. Musi zawierać konkretne elementy, a nie ogólne zapewnienia.

Deklaracja zgodności WE powinna obejmować:

• nazwę i adres producenta oraz, jeśli dotyczy, upoważnionego przedstawiciela,
• opis i identyfikację maszyny (typ, numer seryjny, rok produkcji),
• odniesienie do zastosowanych przepisów i norm zharmonizowanych,
• dane jednostki notyfikowanej, jeśli brała udział w procedurze,
• dane osoby upoważnionej do sporządzenia dokumentacji technicznej,
• miejsce i datę wystawienia oraz podpis osoby odpowiedzialnej.

Dokumentacja techniczna jest obszerniejsza i służy jako dowód na wypadek kontroli. Powinna zawierać rysunki konstrukcyjne, schematy obwodów sterowania, wyniki analizy ryzyka, listę zastosowanych norm zharmonizowanych, instrukcje obsługi w językach krajów zbytu oraz protokoły z badań i testów.

Dokumentację trzeba przechowywać przez co najmniej 10 lat od daty produkcji ostatniego egzemplarza danego typu maszyny. Forma papierowa wciąż jest dopuszczalna, ale nowe przepisy kładą coraz większy nacisk na wersję cyfrową z pełnym śladem zmian. Dobra praktyka to prowadzenie dokumentacji cyfrowej z wersjonowaniem, metadanymi i bezpośrednim dostępem do wyników testów, co znacząco przyspiesza weryfikację podczas kontroli i ułatwia aktualizacje po modyfikacjach.

Jednostki notyfikowane: kiedy są niezbędne

Większość maszyn przechodzi przez wewnętrzną kontrolę produkcji, bez udziału zewnętrznego podmiotu. Jednostka notyfikowana wchodzi do gry dopiero wtedy, gdy maszyna znajduje się na liście kategorii szczególnego ryzyka wskazanej w załącznikach do przepisów, np. niektóre prasy do metalu, maszyny do prac podziemnych czy urządzenia do podnoszenia osób.

W takich przypadkach jednostka notyfikowana przeprowadza badanie typu WE, sprawdza dokumentację techniczną i wydaje certyfikat, bez którego deklaracja zgodności nie może zostać wystawiona. Do jej zadań i dostarczanych dokumentów należą:

• raport z badania typu WE lub audytu systemu jakości,
• świadectwo badania typu wraz z uzasadnieniem oceny,
• wskazanie ewentualnych działań korygujących przed dopuszczeniem maszyny do obrotu,
• numer identyfikacyjny jednostki, który musi pojawić się przy znaku CE.

Zanim podpiszesz umowę, zweryfikuj status jednostki notyfikowanej w unijnej bazie NANDO. Podanie fałszywego lub nieaktualnego numeru jednostki jest równoznaczne z fałszywym oznakowaniem CE.

Znak CE na tabliczce znamionowej: praktyczne wymagania

Znak CE musi być trwały, widoczny i czytelny przez cały przewidywany okres eksploatacji maszyny, nie tylko w dniu jej sprzedaży. To wymóg wprost egzekwowany przez organy nadzoru rynku, a Państwowa Inspekcja Pracy traktuje niewłaściwe umieszczenie znaku jako realne naruszenie, nie formalność.

Przy projektowaniu tabliczki znamionowej i umieszczaniu znaku CE trzymaj się tej kolejności:

1. Umieść znak CE bezpośrednio przy nazwie producenta, w proporcjach zgodnych z wzorem urzędowym, bez zniekształceń.
2. Dodaj obowiązkowe dane: nazwę i adres producenta, oznaczenie typu i serii, numer seryjny, rok produkcji oraz podstawowe parametry techniczne.
3. Jeśli brała udział jednostka notyfikowana, dodaj jej numer identyfikacyjny bezpośrednio pod znakiem CE.
4. Gdy na tabliczce brakuje miejsca, pozostałe dane (np. rozszerzone parametry techniczne) umieść w dołączonej dokumentacji, zachowując czytelne odniesienie na samej tabliczce.

Modernizacje i ponowna ocena: kiedy wymagana jest nowa deklaracja CE

Nie każda naprawa czy wymiana podzespołu uruchamia obowiązek ponownej oceny zgodności. Granicą jest pojęcie istotnej modyfikacji, czyli zmiany, która wpływa na pierwotne przeznaczenie maszyny, zwiększa ryzyko dla operatora albo wprowadza nowe funkcje niepokryte pierwotną dokumentacją.

Do sytuacji, które zwykle wymuszają nową ocenę, należą:

• zmiana funkcji maszyny lub rozszerzenie jej zastosowania poza pierwotne przeznaczenie,
• wymiana układu sterowania na inny, zmieniający logikę bezpieczeństwa,
• połączenie kilku odrębnych maszyn w jedną zintegrowaną linię sterowaną wspólnie,
• usunięcie lub obejście osłon i zabezpieczeń przewidzianych w pierwotnym projekcie.

Podmiot dokonujący głębokiej modyfikacji przejmuje wtedy obowiązki producenta: musi wykonać nową analizę ryzyka, zaktualizować lub sporządzić od nowa dokumentację techniczną, wystawić nową deklarację zgodności i ponownie oznakować maszynę.

Porada profesjonalisty: Zanim zlecisz modernizację, spisz dokładnie zakres zmian i skonfrontuj go z pierwotną analizą ryzyka. Jeśli choć jeden punkt wykracza poza to, co przewidywała pierwotna dokumentacja, traktuj to jako nową ocenę zgodności, a nie drobną poprawkę.

Przejście z dyrektywy 2006/42/WE na rozporządzenie (UE) 2023/1230: kluczowe zmiany

Rozporządzenie (UE) 2023/1230 zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE i zaczyna obowiązywać od 20 stycznia 2027 roku. To nie kosmetyczna nowelizacja, tylko zmiana formy prawnej: rozporządzenie obowiązuje wprost we wszystkich państwach członkowskich, bez potrzeby implementacji do prawa krajowego, co eliminuje rozbieżności interpretacyjne między krajami UE.

Najważniejsze zmiany praktyczne obejmują:

• dopuszczenie i promowanie cyfrowej dokumentacji technicznej oraz cyfrowej instrukcji obsługi zamiast wyłącznie papierowej wersji,
• nowe wymogi dotyczące cyberbezpieczeństwa maszyn połączonych z siecią, zgodnie z zasadą projektowania z myślą o bezpieczeństwie od samego początku,
• rozszerzoną definicję zespołu maszyn, przez co połączenie kilku maszyn w jedną linię może wymagać nowej oceny zgodności i nowego oznakowania CE dla całości.

Data 20 stycznia 2027 roku oznacza koniec okresu przejściowego. Projekty rozpoczęte wcześniej warto już teraz weryfikować pod kątem nowych wymogów, zwłaszcza jeśli maszyna ma trafić na rynek po tej dacie, bo dokumentacja przygotowana wyłącznie pod starą dyrektywę może wymagać uzupełnienia. Zmiana podejścia dotyczy już etapu projektowania, nie tylko końcowej certyfikacji.

Co dostajesz po zakończeniu oceny zgodności i orientacyjne koszty

Zakończona ocena zgodności daje trzy konkretne rezultaty, bez których maszyna nie może legalnie trafić na rynek:

• podpisaną deklarację zgodności WE,
• kompletną dokumentację techniczną gotową do okazania podczas kontroli,
• tabliczkę znamionową ze znakiem CE i wszystkimi wymaganymi danymi.

Koszt i czas całego procesu zależą od kilku zmiennych: złożoności maszyny, konieczności udziału jednostki notyfikowanej, liczby norm zharmonizowanych do spełnienia oraz tego, czy dokumentacja jest budowana od zera, czy aktualizowana po wcześniejszym projekcie. Proste maszyny z wewnętrzną kontrolą produkcji można ocenić w ciągu kilku tygodni. Urządzenia wymagające badania typu WE przez jednostkę notyfikowaną wydłużają proces nawet do kilku miesięcy, głównie przez czas oczekiwania na testy i raporty zewnętrzne.

Rozporządzenie 2023/1230 zaczyna obowiązywać od 20 stycznia 2027 roku i to konkretna, twarda data w kalendarzu każdego projektu. Warto wpisać ją do harmonogramu produkcji już dziś, zamiast traktować jako odległy termin administracyjny.

Planując budżet, uwzględnij nie tylko koszt samej certyfikacji, ale też czas inżynierski poświęcony na analizę ryzyka i przygotowanie dokumentacji, bo to zwykle największy, choć najmniej widoczny koszt całego procesu.

Przepisy i normy powiązane z oznakowaniem CE maszyn

Oznakowanie CE maszyn rzadko opiera się wyłącznie na jednym akcie prawnym. W praktyce nakładają się na siebie różne dyrektywy i normy zharmonizowane, w zależności od konstrukcji maszyny i jej wyposażenia.

Jeśli maszyna zawiera układy elektryczne niskiego napięcia, zastosowanie ma dyrektywa niskonapięciowa. Urządzenia emitujące pola elektromagnetyczne, np. napędy falownikowe czy roboty spawalnicze, podlegają dodatkowo dyrektywie kompatybilności elektromagnetycznej. Maszyny pracujące w strefach zagrożonych wybuchem wymagają zgodności z dyrektywą ATEX, a te wyposażone w zbiorniki ciśnieniowe, np. sprężarki czy niektóre systemy laserowe, podlegają dyrektywie ciśnieniowej.

Wśród norm zharmonizowanych PN-EN ISO 12100 pozostaje podstawą metodyczną dla analizy ryzyka niezależnie od typu maszyny. PN-EN ISO 10218 dotyczy bezpieczeństwa robotów przemysłowych i ich integracji, co ma bezpośrednie znaczenie dla stanowisk zrobotyzowanych łączących roboty, systemy wizyjne i cobotów współpracujących z operatorem. Dla maszyn z systemami sterowania bezpieczeństwa kluczowa bywa też PN-EN ISO 13849, określająca poziomy zapewnienia bezpieczeństwa (PL) dla układów sterowania.

Producent musi sam ustalić, które dyrektywy nakładają się na jego maszynę, i potwierdzić zgodność z każdą z nich osobno w dokumentacji technicznej, zanim wystawi jedną, zbiorczą deklarację zgodności WE.

Konsekwencje prawne braku lub nieprawidłowego oznakowania CE

Brak znaku CE albo jego nieprawidłowe umieszczenie to nie drobne uchybienie administracyjne, tylko naruszenie, które organy nadzoru rynku traktują poważnie. W Polsce kontrolę prowadzi przede wszystkim Państwowa Inspekcja Pracy, a w przypadku niektórych urządzeń technicznych także Urząd Dozoru Technicznego.

Skutki mogą obejmować wycofanie maszyny z rynku lub z eksploatacji, nakaz wstrzymania sprzedaży do czasu usunięcia niezgodności oraz kary finansowe nakładane na producenta lub importera. W praktyce PIP egzekwuje widoczność i trwałość znaku CE, a błędy w jego umieszczeniu lub próba fałszywego oznakowania mogą skutkować sankcjami wobec osób odpowiedzialnych.

Jest jeszcze poważniejsza konsekwencja, o której często się zapomina: w razie wypadku przy pracy brak prawidłowej dokumentacji CE komplikuje ustalenie odpowiedzialności cywilnej i karnej. Ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania, jeśli maszyna nie miała ważnej deklaracji zgodności w momencie zdarzenia. Dla firmy oznacza to podwójne ryzyko: administracyjne ze strony inspekcji i finansowe w razie sporu sądowego.

Dystrybutorzy i importerzy nie są zwolnieni z odpowiedzialności tylko dlatego, że nie są producentem. Jeśli wprowadzą na rynek maszynę bez ważnego oznakowania, sami stają się adresatem kontroli i sankcji, nawet gdy błąd powstał po stronie dostawcy z kraju trzeciego.

Praktyczne wskazówki dotyczące kontroli i audytów zgodności maszyn

Kontrola PIP czy audyt wewnętrzny rzadko zaskakuje firmy, które prowadzą dokumentację na bieżąco. Problem pojawia się tam, gdzie dokumentacja była tworzona pospiesznie, tuż przed wysyłką maszyny do klienta.

Przed audytem warto sprawdzić kilka konkretnych rzeczy: czy każda maszyna w hali ma czytelną tabliczkę znamionową zgodną z deklaracją, czy instrukcje obsługi są dostępne w języku polskim przy stanowisku pracy, czy rejestr modernizacji maszyn jest aktualny i czy dokumentacja techniczna jest fizycznie dostępna w rozsądnym czasie, a nie rozproszona między kilkoma działami.

Dobrą praktyką jest cykliczny audyt wewnętrzny, niezależny od kontroli zewnętrznej, przeprowadzany raz w roku na próbie maszyn w zakładzie. Taki audyt powinien obejmować porównanie stanu faktycznego maszyny z jej pierwotną dokumentacją, weryfikację, czy osłony i zabezpieczenia nie zostały zdemontowane lub obejście podczas eksploatacji, oraz sprawdzenie, czy szkolenia operatorów odpowiadają aktualnej instrukcji obsługi.

Osoby odpowiedzialne za zgodność w firmie produkcyjnej powinny też prowadzić prosty rejestr wszystkich zmian technicznych wprowadzanych w maszynach, nawet tych pozornie drobnych. To najtańsze zabezpieczenie na wypadek pytania inspektora: „czy ta maszyna nadal odpowiada swojej deklaracji zgodności?”.

Najczęstsze błędy i problemy przy oznakowaniu CE maszyn

Najczęstszy błąd to traktowanie oznakowania CE jako formalności do załatwienia na samym końcu projektu, zamiast integralnej części procesu projektowego. Skutkuje to dokumentacją tworzoną wstecz, często niekompletną, bo część danych z etapu projektowania po prostu ginie.

Drugi powtarzający się problem to błędne przypisanie procedury oceny zgodności. Firmy czasem zakładają wewnętrzną kontrolę produkcji tam, gdzie maszyna w rzeczywistości wymaga udziału jednostki notyfikowanej, co unieważnia całą deklarację zgodności po fakcie.

Trzeci błąd dotyczy zespołów maszyn: połączenie kilku urządzeń z osobnymi znakami CE w jedną zintegrowaną linię bez nowej, zbiorczej oceny ryzyka. To częsty błąd praktyczny, bo intuicyjnie wydaje się, że skoro każdy element ma już swoje CE, cała linia jest automatycznie zgodna. Nowe rozporządzenie wprost adresuje tę lukę, rozszerzając definicję zespołu maszyn.

Czwarty problem to niedoszacowanie wymogów dotyczących instrukcji obsługi: brak tłumaczenia na język polski, ogólnikowe opisy zagrożeń resztkowych albo brak informacji o dopuszczalnych warunkach eksploatacji.

Piąty, coraz częstszy błąd w kontekście nowego rozporządzenia to pomijanie cyberbezpieczeństwa przy maszynach podłączonych do sieci zakładowej. Brak analizy zagrożeń cyfrowych będzie coraz trudniejszy do obronienia po wejściu w życie nowych przepisów w 2027 roku.

Perspektywa Jm-tronik: jak możemy pomóc w praktyce

Doświadczenie pokazuje, że zgodność CE najlepiej wychodzi wtedy, gdy jest częścią projektu od pierwszego szkicu, a nie dodatkiem na koniec. Współpraca zwykle zaczyna się od analizy istniejącej linii produkcyjnej i wskazania, które elementy wymagają nowej oceny ryzyka po integracji.

Dodatkowo można pomóc skompletować dokumentację techniczną, dobrać normy zharmonizowane właściwe dla konkretnej konfiguracji i doprowadzić maszynę do stanu, w którym deklaracja zgodności opisuje rzeczywisty, a nie teoretyczny stan urządzenia. Przed pierwszym spotkaniem warto przygotować schematy istniejącej instalacji i listę planowanych modyfikacji.

Sprzęt, który ułatwia spełnienie wymogów CE w praktyce

Zgodność z wymogami zasadniczymi zaczyna się od konkretnych rozwiązań technicznych, nie tylko od papierów. CoboCNC, cobot do obsługi maszyn CNC z oferty Jm-tronik, projektowany jest z myślą o bezpiecznej współpracy z operatorem, co upraszcza analizę ryzyka wymaganą przy integracji ze stanowiskiem CNC.

Przy spawaniu laserowym kluczowa jest ochrona wzroku i skóry operatora, bo promieniowanie lasera stanowi jedno z głównych zagrożeń resztkowych w dokumentacji technicznej takiej maszyny. Przyłbica do spawania laserowego P22 i przyłbica do spawania laserowego z oferty Jm-tronik to elementy wyposażenia ochronnego, które ułatwiają wykazanie zgodności ze środkami ochrony indywidualnej opisanymi w instrukcji obsługi stanowiska.

Alternatywą dla samodzielnego kompletowania sprzętu ochronnego i komponentów automatyzacji z rozproszonych źródeł może być spójne stanowisko, w którym dokumentacja techniczna poszczególnych elementów jest przygotowana z myślą o wspólnej integracji. Sprawdź konfigurator maszyn, żeby dobrać rozwiązanie do konkretnej linii produkcyjnej, albo skontaktuj się bezpośrednio, żeby omówić wymogi zgodności dla Twojego projektu.

Źródła

Rozporządzenie (UE) 2023/1230, dyrektywa 2006/42/WE, PIP.

• Co to jest znak CE? – Państwowa Inspekcja Pracy
• Znak CE i Deklaracja Zgodności na Maszyny (Certios)
• Nowe rozporządzenie ws. maszyn | TUEV NORD Polska

Rekomendacje

• Konfigurator maszyn i urządzeń
• Cobot paletyzujący – kompaktowy paletyzer od JM-TRONIK